UMMAM Derneği tarafından Ankara’nın Çubuk ve Polatlı ilçeleri ile Eskişehir’in Alpu bölgesinde yürütülen saha incelemesi kapsamında, mevsimlik tarım işçilerinin barınma, altyapı, hijyen, sağlık ve çocuk refahına ilişkin durumları değerlendirilmiştir. Çalışma, toplam 88 çadır ve yaklaşık 600 kişi üzerinde gerçekleştirilmiş olup, elde edilen bulgular bölgedeki mevsimlik işçi topluluklarının yapısal sorunlarını bütüncül bir çerçevede ortaya koymaktadır.
- Barınma Koşullarının Genel Durumu
Saha gözlemlerine göre çadırların %96’sı “kötü”, geri kalan %4’ü “orta” durumda; “iyi” nitelikte hiçbir çadır bulunmamaktadır.
• Çubuk ve Polatlı bölgelerinde çadırların tamamı kötü durumdadır.
• Barınma alanlarında dayanıklılık, izolasyon, zemin güvenliği ve koruyucu yapı malzemelerine erişim oldukça sınırlıdır.
Bu bulgular, mevsimlik işçilerin barınma koşullarında süreğen ve yapısal bir iyileştirme ihtiyacına işaret etmektedir.
- Elektrik ve Su Altyapısı
Elektrik erişimi bölgelere göre değişmekle birlikte önemli oranda yetersizdir:
• Çadırlarda elektriksiz kalma oranı %34 olup, Alpu bölgesinde bu oran %60’ın üzerindedir.
• Temiz su erişiminde ise ciddi eşitsizlikler bulunmaktadır; 38 çadır “diğer” kaynaklardan (bidon, tanker, dere vb.) su temin etmektedir.
• Şebeke suyu erişimi bazı noktalarda %3 seviyesine kadar düşmektedir.
Bu durum, özellikle içme suyu güvenliği ve halk sağlığı riskleri açısından kritik bir tablo ortaya koymaktadır.
- Hijyen ve Temizlik Koşulları
Saha çalışması, hijyen altyapısının yok denecek düzeyde olduğunu göstermektedir:
• Tuvalet bulunmayan çadır oranı: %100
• Banyo bulunmayan çadır oranı: %100
• Temizlik hizmeti veya atık yönetimi desteği: Yok
Temiz suya erişimi “iyi” olarak değerlendirilen çadır sayısı sadece 10’dur. Bu bulgular, çadır alanlarında hijyen kaynaklı bulaşıcı hastalık riskinin oldukça yüksek olduğunu göstermektedir.
- Beslenme ve Gıdaya Erişim
Çadırlarda yaşayan hanelerin büyük çoğunluğu gıda temini ve saklama imkânları açısından zorluk yaşamaktadır:
• Yetersiz beslenme: %98,9
• Pişirme imkânı sorunu: %97,7
• Gıdaya erişim sorunu: %97,7
• Hijyenik olmayan gıda tüketimi: %96,6
• Soğutma imkânı yokluğu: %92
Buzdolabı ve uygun saklama sistemlerinin olmaması, özellikle bebekler ve kronik hastalığı olan bireyler için riskleri artırmaktadır.
- Sağlık Hizmetlerine Erişim
Sağlık hizmetlerine erişim oldukça sınırlıdır:
• 88 çadırdan 80’i herhangi bir sağlık hizmeti almamıştır.
• Gebelik takibi, bebek izlemi ve aşılama hizmetlerine erişim oranı sadece %18 düzeyindedir.
• Kronik hastalık takibi, acil müdahale ve temel sağlık taramaları gibi hizmetler sahaya düzenli olarak ulaşmamaktadır.
Bu bulgular, çalışanların temel sağlık hizmetlerinden sistematik biçimde uzak kaldığını göstermektedir.
- Çocukların Durumu ve Eğitim
Çocuk refahı, saha çalışmasının en kritik başlıklarından biridir:
• Çocukların bulunduğu 88 çadırın hiçbirinde eğitim veya destekleyici birim bulunmamaktadır.
• Sosyal hizmet uzmanı ziyareti yapılan çadır sayısı yalnızca 5’tir (%5,7).
• Çocuklar için sosyal, psikolojik veya eğitsel destek mekanizmaları tamamen yoktur.
Bu tablo, mevsimlik işçi çocuklarının eğitime erişimi ve psikososyal gelişimi açısından yüksek kırılganlık taşıdığını göstermektedir.
- Öncelikli İhtiyaç Alanları
Saha çalışması, ailelerin tümünde ortak olarak ortaya çıkan acil ihtiyaçları şu şekilde ortaya koymuştur:
• Güvenli barınma birimleri
• Temiz içme suyu
• Elektrik erişimi
• Tuvalet ve banyo alanları
• Atık yönetimi ve temizlik desteği
• Gıda güvenliği ve soğuk zincir
• Temel sağlık hizmetleri
• Çocuklar için eğitim ve sosyal destek alanları
- Politika ve Müdahale Önerileri
Saha bulgularına dayanarak aşağıdaki müdahaleler önerilmektedir:
1. Barınma altyapısının iyileştirilmesi
AFAD ve yerel yönetim koordinasyonunda geçici konteyner, duş–WC ve hijyen ünitelerinin kurulması.
2. Mobil sağlık taramaları ve koruyucu sağlık hizmetleri
Aşı, gebe takibi, bebek izlemi ve genel muayeneleri kapsayan düzenli saha ziyaretleri.
3. Mobil eğitim birimleri ve çocuk destek sistemleri
Gezici sınıflar, psikososyal destek merkezleri ve alanda görevli eğitim personeli.
4. Elektrik ve su altyapısının güçlendirilmesi
Portatif güneş panelleri, geçici trafo veya jeneratör desteği; güvenli içme suyu depoları.
5. Sosyal hizmet uzmanı ziyaretlerinin artırılması
Çocuk refahını önceleyen düzenli izleme mekanizmalarının oluşturulması.
Sonuç
Bu rapor, Ankara–Eskişehir hattındaki mevsimlik tarım işçilerinin yaşam koşullarının temel insan hakları standartlarının önemli ölçüde altında olduğunu ortaya koymaktadır. Bulgular, hem kısa vadeli insani destek hem de uzun vadeli yapısal çözüm gerektiren alanları açıkça göstermektedir. UMMAM Derneği, ilgili kurumlar ve paydaşlarla iş birliği içinde daha sağlıklı, güvenli ve insana yakışır bir yaşam alanı oluşturulmasına yönelik çalışmalarını sürdürmektedir.
